11 Ocak 2009 Pazar

Acara (tarihsel bölge)

Acara (Gürcüce: აჭარა / Acara / Açara), Gürcistan’ın tarihsel-coğrafik bölgelerinden biridir. Bu bölge, Acara Çayı (Acaristskali) vadisine yayılır. Günümüzde Acara Özerk Cumhuriyeti sınırları içinde yer alır. Acara adının, coğrafi bir ad olan “Aci” ile ilişkili olduğu, bu iki adın da Gürcücede Laz anlamına gelen “Cani” adıyla bağlantılı olduğu kabul edilir.

Acara eski tarihlerde, Gürcistan’ın güneybatı kesimindeki tarihsel Mesheti bölgesinin bir parçasıydı. Bölge, eskiden itibaren Yukarı Acara (Zemo Acara) ve Aşağı Acara (Kvemo Acara) olarak ikiye ayrılıyordu. Yukarı Acara’nın merkezi sırasıyla Did-Acara, Hihahi ve Hulo adlı yerleşim merkezleriydi. Aşağı Acara’nın merkezi ise Keda idi. Acara adı yanı zamanda Acara Çayı vadisini adlandırmak için kullanılıyordu. Bundan dolayı Aşağı Acara ve Yukarı Acara arasında kalan bölgeye, “orta vadi” anlamına gelen Şuahevi (şua:orta; hevi: vadi) deniyordu.
Acara bölgesi, İÖ 3. yüzyıldan itibaren Gürcü krallıklarının ve prensliklerinin yönetimi altında kaldı. Gürcü coğrafyacı Leonti Mroveli’ye göre Acara toprakları İÖ 3. yüzyılda Kartli Krallığı’nın Odzrhi Prensliği içinde yer alıyordu. 8. yüzyılda Bagrationi veya Bagratlılar yönetimi altına girdi ve "Kartveliler Krallığı"nın bir parçası oldu. 11. yüzyıldan itibaren de birleşik Gürcüstan devletinin içinde yer aldı. Acara, 13. yüzyılda Samtshe-Saatabago sınırları içinde yer alıyordu. 16. yüzyılda Osmanlılar tarafından fethedildi. 1578’de kurulan Çıldır Eyaleti’ne iki sancak olarak bağlandı. Bu sancaklara da Acra-yı Ulya (Yukarı Acara) ve Acara-yı Süfla (Aşağı Acara) adları verildi. Bu dönemde bölge halkı Müslüman oldu ve Sünniliğin Hanefi mezhebini benimsedi. 1828-1829 Osmanlı-Rus Savaşı sonrasında Çıldır Eyaleti’nin sınırları değişince bu iki sancağın idari statüleri de zaman içinde değişiklikler geçirdi. Değişik tarihlerde kaza veya nahiye olarak yönetilen Acara-yı Ülya ve Acara-yı Süfla, Osmanlı Devleti’nin son dönemlerinde Lazistan Sancağı sınırları içinde yer alıyordu. 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı’nda Acara bölgesi, Çarlık yönetiminin eline geçti ve bu tarihten sonra Gürcistan sınırları içinde kaldı. Bu savaşın ardından bölge nüfusunun önemli bölümü Osmanlı topraklarına göç etti. Temmuz 1921’de, Acara bölgesine Batum ve Çüruksu (Kobuleti) yöreleri de katılara, bütün Müslüman nüfusunu içine alacak biçimde Acara Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti kuruldu.

Tarihsel Acara bölgesi halkı, kendilerini Acaralı (Acareli) olarak adlandırıyordu. Bu bölgeden Osmanlı ülkesine göçen Gürcüler de bu adlandırmayı kullanmışlardır. Ancak bu adlandırma sadece bu bölge halkı için geçerliydi ve geldikleri yöreyi ifade ediyordu. Batum kazasından göç edenler de kendilerini Batumeli, Maçaheli'den göçenler Maçahleli olarak ifade etmişlerdir.

Farklı bir kültüre sahip olan Müslüman nüfus için Acara Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti’nin kurulmasından sonra, özerk cumhuriyetteki bütün Müslümanlar Acaralı olarak adlandırıldı.

Acaralılar, tarihsel olarak Gürcüce’nin bir diyalektini konuşuyorlardı. Acara diyalekti (Acaruli) yazılı bir dil değildir ve Acaralılar eğitim ve yazı dili olarak standart Gürcüceyi kullanırlar.

Kaynakça : http://www.konapedia.com

Hiç yorum yok: